?????????? ???? ?????? ????????, ??????? ?????????? ???? ??????? ????????, ????? ??????? ????????? ????? ????????? ?? ?????????? ???? ??????????? ???????? ??????? ??????????, ??????????? ?????????? ????????? ????? ??? ????????? ??? ?????????? ??????????? ????? ??????? ?????????? ???????? ??????? ???? ????????? ?????????? ????? ??????????? ??? ?????????????????? ??????????? ?????.
?????? ???? ??????????? ???? ???-???????? ????? 2023-?? ????? ???????? ????? ???????? ?????? ???????? ?????? ?????? ?????????? ???? ???????. ??????? ??????????, ???????? ???????????????? ???????? ?? ?????? 200 ???? ?????? ??????? ???????? ??????????? ???? ???????? ???????????? ??????????? ???????????? ?????????? ??????????? ??? ????????? ?????? ??????????????????? ?????? ?????????? ??????? ??? ?????? ???? ??????. ??????????? ?????? 6,000 ???? ?????? ???????? ‘???????’ (Mahadev) ??????? ????????? ????????? ???????.
???? ???? ????? ????????????????? (ED) ???????? ?????????? ???????????. ??????? ??????? ???? ????????????, ?????? 1,700 ???? ?????? ?????????? ????????? ???????? ?? ???? ??????????? ??????????? ???????? ????????. ?????, ????????? ????? ??? ???????????????, ?????? ????? ??????? ??????? ???????????? ????????? ??????????????????? ‘????????’ (Mahaadev) ???? ????? ??????? ???? ????? ???????????? ???????? ?????????? ????????????. ??? ??????? ??????? ????????????, ?????? ??????????????? ???? ???????????????? ??????? ????? ????????????? ?????? ????????? ???????.
??? ??? ?????? ????????????? ???? ????. ???, ????? ?????????? ?????????????????? ???????? ????????? ??????????? ????? ??????????. ????????????????? ?????????? ??????? ?????????????? ????????? ????????????? ????????? ?????????????. ???? ????????????????? ??????????? ?????? ???? ??????????? ????????????? ????????? ????????? ????????.
1. ?????????????: ??? ??????? ???? ??????????? ‘????????’ ???? ????? ???????
?????????? ?????????? ????????? ?????? ?????? ??????????? ?????????????? ????????????. ??????? ?????? ????????? ??? ???????????? ?????????????? ????????. ????????????????? ?????? ?????????????????? ?????, ?????? ???? ???????? ??????? ??? ??????? ????????? ??????? ?????, ??? ???? ????? ??????? ??? ???????? ?????????????? ????? ?????? ??????? ????????????????. ‘???????’ ???? ????? ??????????????, ????????? ????????? ????? ‘????????’ ???? ??????? ???????? ???? ???????????????? ??????? ???????? ?????????????? ???????????????.
???? ???? ??????? ????????????? ???????????? ????????????. ???????? ??????? ????????? ??????????????. ??? ??? ????? ??????????? ??????, ??????????????? ????? ??????????? (mirror sites), ???????? ????????? ??????? ????? ??????????, ????????? ??????????? ???????????????????. ????????????? ??? ???????? ???????????, ???????? ??? ???? ?????? ??????? ????? ????? (UPI) ??????? (QR) ???? ???????????????.
?????? 300 ?????? ???????? ???????? ?????? ??????? ?????????????????. ???? 70-30 ????? (Panel) ????? ?????? ??? ?????? ????????? ?????????? (franchise) ????. ??? ?????????? 30 ????? ??????? ??????? ???????????????, ???????? 70 ????? ???????????, ?????????????????? ?????????? ???????????? ??????? ????????????? ???????????????. ??????, ??????? ??????????????? ??????????? ????? ?????????????? ??????????????? ???????????.
2. ?????????: ?????????? ????????? ?????? ???????????????? ???????????? ?????????
?????? ????? ???????? ???????????? ??????????????? ????????? ?????????? ??????????????? ????????. ?????, ???? ???? ‘????????’ ??????? ??????? ???? ???????????? ??????????????? ?????????????. ???????????? ??????????? ??????????? ?????????? ???, ??????? ??????? ????????? ????? ????????????? ??????? ?? ?????? ?????? ???????? ??????????????? ????????? ??????????????. ?????? ????????, ????? ??????? ????? ???????????? ????????? ????? ?????????? ???????????? ?????????, ??????????? ?????????? ?????? ????????? ?????????, ?????? ?????? ?????? ???????? ?????? ??? ????????? ??????? ?????????? ????????????????.
?????? ?????????? ??? ?? ???????, ????????? ???????? ????????? ?????????? ??????????? ?????????. ?????????, 2026-?? ????? ?????????? ????????? ????????????? ????????? ????? ?????????????? ??? ?????????? ???? ?????????. ?????????? ?????? ??????????? ????????? ?????? ???? ??????????????? ?????????? ???????????????.
“???? ??????????? ???????????? ????? ????????????? ????? (OTP) ???????????? ??? ???? ????? ?????????? ???????? ????????? ??????????,” ????? ????????? ??????? ?????? ?????????? (TNOGA) ?????? ???.??. ??????????? ????????????????????.
????? ?????? ??????, ????? ??????? ????????? ??????????? ???????, ???????? ?????????????? ?????? ??????? ??????? ??????? ????????? ?????????????? ?????????? ?????? ??????????. ??????????? ??????? ??????? ????????? ???????????? ???????????, ???? ???????? ??????????? ??? ???? ???????? ???????? ??????????.
3. ??????????: ?????????? ??????? ??? ???? ????????? ????????? ??????? ????????????
????? ??? ???????? ?????? ??????. 2025-?? ??????? ??????? ?????? ????????????? ?????? ????? ???????? ????????? ???????????????, ????????????? ?????????? ???? ?????? ???????? ???????, ???? ?????????? ???????? ????????? ?????????????? ????????? ???????? ????????
???????? ?????. ?????? ???? ???????? ???????????? ?????????????. ?????????? ???????? ???????? ?????? ?????? ?????? ????????? ???????????????? ?????? 508 ???? ?????? ?????? ???????? ?????? ??????????????????, ????? ????????? ????????????? ?????? ?????????????? ?????? ??? ???????? ????????? ???????? ????????????.
?????, ???????? ?????????? ?????; ??? ?????????????? ????????????? ???????? ??????. ????? (UPI) ????????? ???????? ??????? ??????????? ???????????????????. ????????? ???????????? ??????? ????????? (Mule accounts) ???????????, ?????? ?????????????? ?? ????????????? ??????, ???? ?????? ?????????????.
??? ??????? ???? ???????????????, ?????? ??????? ?????? ??????? ???? ????????????? ??????????????. ??? ?????? (Hydra) ???? ?????????? ????????? ???????. ??? ????? ??????????, ?????? ?????? ????????????. ????? ?????????? ??????, ????????????? ???? ????????? ????? ???? ???????????? ???????????????, ??????? ?????????? ???????? ????????????????.
“??????? ??????? ????????????????? ???????????? ????, ??????? ???????????????? ????????????… ???? ?????????? ?????? 41 ???????? ?????????????,” ????? ????? ???????? ?????????? ?????? ????????? ?????????? ??????????????????.
?????????????? ??????? ???? ???????????? ?????? ??????? ?????????? ??????????. ?????, ??? ????????? ??? ??????? ?????? ????????? ???????? ????; ??? ?????? ??? ??????? ???????. ????? ?????????????????? ????????? ????? ????? ????????????? ????????????? ???????? ?????? ?????????? ???????????????.
4. ????????: ????? ?????????????? ???? ?????????????? ?????????? ??????????????
????????? ??????? ?????? ?????? (TNOGA) ??????? 2022-?? ??????? ??????? ????????? ????? ?????? ?????? ????????????? ????????? ???????????? ?????????? ??????????? ??????????????? ????????????????. ????-????????? (Geo-fencing) ????????????? ????? ????? ??????????? ??? ???????? ?????????????????. ?????, ‘????????’ ????? ?????????? ?????? ?????? ??????? (VPN) ??????? ????????? ????????? ????? ???????? ??????????. ?????? ?????????????????, ???????????? ??????? ????????????, ???????????????? ????????? ??????????? ?????????? ‘???????? ???? ??????????????’ ???? ??? ?????????????? ??????????????? ?????????????????.
?????????????????? ???????? ??????????? ?????? ????????? ???????? ???????? ????? ?????????. ??? ?????? ????? ???????? ???? ????????? ???????????? ?????? ??????????? ??????? ?????????? ????????. ???????????????, ??? ????????????? ??????? ???????? ??????? ?????????. ??? ??????????, ?????? ????????? ???? ????????? ??? ????? ?????????????????? ?????????????????? ???? ??????????? ????????????? ??????????????.
????, ???????? ?????????? ???, ??????? ????????????? ?????? ????????????? ?????? ??????????? ??????????? ????????? ??????? ???????. ?????? ??????? ????? ??????? ????? ?????????? ???????? (NPCI) ?????? ???????, ?????????????????? ?????? ????? ???????????????? ??????? ????????? ????? ?????????????? ????????? ????????????????? ?????????? ????????, ??????? ?? ‘????????’??? ????? ?????????? ???????????????? ????????????.
???? ??????? ?????
??????? ????????? ???? ??????????? ?????? ????????? ???????????? ????? ??? ??????? ?????????. ???? ????? ???? ??????? ??????, ??? ?????? ?????????? ??????????? ??????, ???????????? ?????????? ??????? ????????????? ??? ????????? ??????? ?????????????????. ?????? ????????? ??????????????? ????????????? ????????????????? ????? ??? ???????????, ????????????? ?????????? ??????? ????? ?????????????? ?????????? ????? ???????????.
????????, ???????? ??????? ???? ?????????? ?????????? ??????? ??????? ?????????? ????????? ?????? ????????????? ????????????. ??? 1920-????? ????????????? ????? ???????????? ??????????????? ?????? ?????????????? ??????????? ???????; ????????????? ???????? ??? ?????? ????????????????????. ????? ??????????, ??????? ????????? ???????? ??????? ???????????????? ?????????????. ??????, ?????? ???????????????? ??????????????, ?????? ??????? ??????????? ???????? ?????? ???????????????? ???????????, ????????????? ????? ??????????? ????? ??????????? ???????????????? ??? ??????.
???? ??????? ???????: ???????? ?????? ?????????? ???????? ??????? ?????? ???? ????????? ????????? ??????, ?????? ?????????? ??? ??????? ???????????. ????????? ???? ???????? ?????????? ????????? ????????? ???? ??????????? ?????????? ?????????? ?????? ??????? ??????? ?????? ????????.

